Opening 2011 Afdrukken

Openingstoespraak Bredevoort 27-08-2011:

Klankbeelden / Stilte Momenten

Een groep Nederlandse en Duitse kunstenaars hebben in Noorwegen gebeeldhouwd in het Noorse hardsteen Larvikiet.
De titel lijkt zo logisch, poëtisch gekozen, maar als je er bij stil staat bevreemd het: Hoezo klankbeelden, welke klanken dan, en hoe valt dat te rijmen met ‘Stilte Momenten?’
De Aaltense Musea was er begin dit jaar de tentoonstelling ‘Sprekende Stenen’. Ik was toen net begonnen als directeur. Het ging daar niet om kunstwerken maar om fossielen, stenen en mineralen. Prachtige kleurrijke edele stenen. Maar spreken? Ze waren geslepen of geopend, zowel groot als klein; verzameld door mensen met veel passie voor de objecten. Zij brachten de stenen tot leven. Ze vertelden ons mooie verhalen over de herkomst en het ontstaan.
De behoefte aan die klanken -dat spreken van de stenen; het verhaal halen uit de stenen- waar komt dat toch vandaan? Ik heb me er over gebogen en kom tot enkele mogelijke antwoorden (moet het natuurlijk ook de kunstenaars zelf nog vragen).

  1. De titel is gekozen om aandacht te trekken. „He daar, dat dacht je wel, maar heus, dit gesteente is niet dood!” Wat wil zeggen: „Kijk en bemerkt dat het de moeite waard is”. Want, kijken wij nog wel? Gaan we in ons jachtig bestaan niet veel te snel aan de dingen voorbij in plaats van af en toe pas op de plaats te maken, te genieten van hetgeen er is in de natuur en de cultuur. Kijk toch, zie en besef!
  2. Of is het vanwege de werking van gesteente dat je doorgang biedt en voert naar een andere wereld als je je daar voor open stelt? Die klank en tegelijkertijd de stilte, suggereert toch iets van een mystieke tegenstelling die wij vanuit een heel intieme ervaring moeten scherpstellen. Van het beeld naar je zelf; een soort van uitwisseling kijken en, overpeinzen, meditatie.
  3. Of is het de magische kracht van de steen zelf. De miraculeuze genezingen in Lourdes in de grot. Bredevoort heeft zijn eigen Lourdes met grot. De geneeskrachtige werking kan ook van het gesteente uitgaan, in ieder geval kan het een bijdrage leveren.

Steen en verhalen, betekenis, magie en bijzondere krachten.
De traditie gaat lang terug. De eerste berichten van mensen over zich zelf werden op

gesteente vastgelegd: de grotschilderingen in de grotten van Lascaux. De tekeningen gaan over het dagelijks leven, toen vooral over leven en de dood. Het geeft ons een beeld van de tijd. De pracht van de tekeningen geven ons meer dan alleen dat. Kent u de Venus van Willendorf?Venus van Willendorf Uit dezelfde tijd, iets later 30-35.000 jaar voor Christus. Dat kleine beeldje komt uit de alleroudste oudheid en vertelt ons hoe men hechtte aan het leven en de vruchtbaarheid, tenminste dat denken wij er van af te kunnen lezen.

 

Steen om te vertellen van het dagelijks leven.
Steen ook om te overleven; de speerpunten, inderdaad van hardsteen, vlijmscherp gemaakt.

Ik denk dat in alle drie de opties (de verleiding te kijken, de meditatie en de traditie) wel kernen van belang zitten. Zij geven samen de diepte en de breedte van het materiaal aan. Daar bovenop leggen we nog onze eigen betekenis en ontdekken van wat het ons doet. Dat ga ik net als u straks doen want ook voor mij zijn deze werken nog onbekend.

Ik ben doorgaans terughoudend bij vragen tentoonstellingen te openen, maar sta hier vanwege:

  • het initiatief zelf;
  • het met elkaar werken (als studie als inspiratie);
  • het meester en gezel principe spreekt mij aan;
  • de uitwisseling over de grens; vind ik belangrijk;
  • de route en de beleving daarvan (er is veel te beleven in Bredevoort!);
  • het samen doen en actief beleven, de uitwisseling door kunst en cultuur.

Allemaal zaken die ook belangrijk zijn voor de Aaltense Musea. Deze vertellen verhalen van een ‘doorsnee’ gemeenschap in gewone en ongewone tijden. Dat vertellen we op heel verschillende manieren. Kunstenaars kunnen ook bijdragen aan dat verhaal. Ik zou ze - bij gelegenheid - willen uitdagen met een thema aan de slag te gaan. Passend bij de wijze van het vertellen (interactief), met materiaal uit onze omgeving en met verhalen van de regio, direct aansluitend bij de thema’s van het museum:

  • de textiel- en hoornindustrie;
  • de euregionale- agrarische ontwikkeling;
  • het thema van Markt 12 Museum: vrijheid, onderdrukking en verzet

Terug naar deze tentoonstelling, de route en het steen, de klankbeelden en de stilte momenten.
Ik las over het steensymposium in Noorwegen waar ter plekke wordt gewerkt. Dat is bijzonder, direct op locatie, met materiaal van de plek zelf, samenwerken en dit omvormen naar iets anders, door de mens gemaakt. Het geeft een extra dimensie die beleving van het maken zelf. In Amersfoort vond begin jaren 80 een ‘beeldhouwersymposium’ plaats in de open lucht. Dat was een enorm publiek succes, omdat men de kunstenaars aan het werk kon zien en zelfs spreken.
Koningin Beatrix kwam er ook, we kennen haar als een kunstminnende ingewijde met recht van spreken: ze is immers zelf ook geen onverdienstelijk beeldhouwster!

Kortom: beeldhouwers die werken met hardsteen werken vanuit een zeer lange traditie, en bevinden zich in goed gezelschap. Het vertellen van de verhalen is van alle tijden, van betekenisvolle beelden en vooral van aansluiting bij wat nu belangrijk is.

Ik hoop dat de tentoonstelling een succes is en dat de beelden gaan spreken voor dat brede publiek dat u wilt bereiken. Ik wens u in ieder geval een plezierige wandeling toe met veel verhalen, overdenkingen, krachten en bovenal persoonlijke ervaringen.

Gerda Brethouwer.